بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، اسکیزوفرنی و اختلال سایکوتیک ناشی از مصرف مواد، دو بیماری کاملاً جداگانه در نظر گرفته میشوند. با این وجود، پژوهشهای بالینی نشان میدهند که سوءمصرف مواد محرک ممکن است خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را در سنین بالاتر افزایش دهد.
مطالعات انجام شده در مراکزی در تایلند و چین حاکی از آن است که درصد قابلتوجهی از بیمارانی که در ابتدا با تشخیص روانپریشی ناشی از مصرف محرکها بستری شدهاند، پس از تداوم علائم (حتی در زمان پاکی از مواد)، در نهایت تشخیص اسکیزوفرنی دریافت کردهاند. از سوی دیگر، ابتلا به بیماریهای روانپریشی میتواند فرد را برای تسکین علائم، به سمت خوددرمانی و مصرف مواد سوق دهد. درک دقیق این رابطه دوطرفه نیازمند تحقیقات بالینی گستردهتری است.
هر دو اختلال مسیرهای عصبی مشابهی را درگیر کرده و باعث تغییر در سطح انتقالدهندههایی نظیر دوپامین، سروتونین و نوراپینفرین میشوند. بارزترین علائم مشترک آنها عبارتند از:
توهمهای بینایی یا شنیداری (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود خارجی ندارند).
هذیانهای گزند و آسیب (پارانویا و باور غیرمنطقی به اینکه دیگران قصد صدمه زدن دارند).
گفتار آشفته، نامنظم و غیرمنسجم.
افت عملکردهای شناختی، از دست دادن تمرکز و مشکل در پردازش اطلاعات.
طبق منابع رسمی پزشکی مانند راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، روانپریشی ناشی از مصرف مواد و اسکیزوفرنی به عنوان اختلالات جداگانه در نظر گرفته میشوند. با این حال، برخی تحقیقات نشان دادهاند که مصرف مت آمفتامین ممکن است خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را در سنین بالاتر افزایش دهد.
مطالعاتی که در تایلند و چین انجام شده است، نشان میدهد که بسیاری از بیمارانی که به دلیل روانپریشی ناشی از مت آمفتامین در مراکز درمانی بستری شدهاند، پس از تداوم علائم، تشخیص آنها به اسکیزوفرنی تغییر یافته است.
با این حال، تحقیقات دیگری حاکی از آن است که ابتلا به اسکیزوفرنی میتواند یک عامل خطر برای بروز روانپریشی ناشی از مصرف مت آمفتامین باشد، نه لزوماً برعکس. اگرچه ممکن است بین این دو اختلال ارتباطی وجود داشته باشد، اما برای درک دقیقتر این رابطه، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
روانپریشی ناشی از مصرف مت آمفتامین و اسکیزوفرنی دارای علائم مشترک متعددی هستند. هر دو میتوانند بر بخشهای مشابهی از مغز تأثیر بگذارند، زیرا مصرف مت آمفتامین و ابتلا به اسکیزوفرنی ممکن است با تغییر میزان برخی از انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین، سروتونین و نوراپینفرین در مغز مرتبط باشد. برخی از علائم مشترک این دو اختلال عبارتنداز:
اگرچه روانپریشی ناشی از متآمفتامین و اسکیزوفرنی دارای شباهتهای زیادی هستند، اما در علت بروز و تأثیر آنها بر بدن تفاوتهایی وجود دارد. روانپریشی ناشی از متآمفتامین به دلیل مصرف این ماده ایجاد میشود. مت آمفتامین که یک محرک قوی از خانواده آمفتامینهاست، حتی در دوزهای پایین نیز میتواند باعث تغییر در ادراک فرد شود.
این نوع روانپریشی مستقیماً ناشی از بیماریهای روانی مانند اسکیزوفرنی یا سایر اختلالات مرتبط با روانپریشی نیست. در مقابل، علت دقیق اسکیزوفرنی هنوز مشخص نشده است، اما برخی از عوامل خطر برای این اختلال شامل سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی، استرس یا تجربه ضربه روحی در دوران رشد و تغییرات طبیعی در شیمی مغز هستند.
برخی تحقیقات نشان دادهاند که مصرف مواد مخدر میتواند خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش دهد. شیوع این اختلال در افرادی که سابقه سوءمصرف مواد دارند، بیشتر از جمعیت عمومی است. این مواد شامل حشیش، مواد افیونی و مت آمفتامین میشود.
مصرف متآمفتامین اغلب با عوارضی از جمله روانپریشی همراه است. این ماده که بهعنوان یک داروی غیرقانونی محبوب شناخته میشود، به دلیل تأثیرات فیزیکی قوی خود نیز شهرت دارد. از جمله عوارض شایع مصرف مت میتوان به بیشفعالی، افزایش سرعت تنفس و آسیب به دندانها و لثهها اشاره کرد.
در مقابل، اسکیزوفرنی عمدتاً به دلیل تأثیرات آن بر ادراک فرد شناخته میشود و اثرات فیزیکی خاصی ندارد. فردی که دچار یک دوره اسکیزوفرنی میشود، از دید اطرافیان ممکن است منزوی یا دچار گفتار و رفتار نامفهوم به نظر برسد.
روانپریشی ناشی از مصرف مت آمفتامین معمولاً در طول یا بلافاصله پس از مصرف آن رخ میدهد. در صورتی که فرد برای مدتی از مصرف متآمفتامین خودداری کند، احتمال بروز علائم روانپریشی به میزان قابل توجهی کاهش مییابد. هرچند مواردی از روانپریشی پایدار که ماهها یا حتی سالها پس از ترک متآمفتامین ادامه داشته باشد گزارش شده است، اما این اتفاق نادر است.
از سوی دیگر، اسکیزوفرنی معمولاً یک اختلال مادامالعمر است. در حالی که مصرف برخی مواد ممکن است بر شدت علائم تأثیر بگذارد، اما این بیماری معمولاً پس از شروع، بهصورت دائمی ادامه مییابد.
سوءمصرف مت آمفتامین میتواند تأثیرات مخربی بر سلامت جسمی و روانی داشته باشد. به همین دلیل، دریافت درمان مناسب برای کاهش خطرات ناشی از سوءمصرف این ماده ضروری است.
روشهای درمانی برای روانپریشی ناشی از مت آمفتامین و اسکیزوفرنی متفاوت هستند. روانپریشی ناشی از مت معمولاً نشانهای از یک اختلال مزمن مصرف مواد است. در این موارد، درمان میتواند شامل کاهش وابستگی به مت آمفتامین و یادگیری مهارتهایی برای جایگزینی سوءمصرف مواد باشد.
در مقابل، درمان اسکیزوفرنی بیشتر بر کنترل علائم روانپریشی و کمک به فرد در مدیریت زندگی پس از یک دوره روانپریشی تمرکز دارد. اگرچه اسکیزوفرنی بهطور سنتی به درمانهای موجود پاسخدهی محدودی داشته است، اما روشهای جدید همواره در حال تحقیق و توسعه هستند.
برای درک بهتر تفاوت میان روانپریشی ناشی از مواد محرک و اختلال اسکیزوفرنی، در جدول زیر ویژگیهای کلیدی آنها مقایسه شده است:
از آنجا که منشأ این دو وضعیت متفاوت است، پروتکلهای درمانی آنها نیز مسیرهای جداگانهای را طی میکنند:
درمان سوءمصرف مواد: تمرکز اصلی بر سمزدایی، کنترل علائم ترک، کاهش وابستگی به مواد محرک و یادگیری مهارتهای رفتاری برای جلوگیری از لغزش است.
درمان اسکیزوفرنی: محوریت درمان بر استفاده از داروهای ضدروانپریشی برای کنترل هذیانها و توهمها، در کنار رواندرمانی برای کمک به بیمار در جهت مدیریت زندگی فردی و اجتماعی است.
هر دو وضعیت، کیفیت زندگی فرد را به شدت تهدید میکنند و نیازمند مداخله فوری و تخصصی هستند. طی کردن مسیر درمان اعتیاد و دریافت کمکهای روانپزشکی، پایهایترین گام برای بازگشت به تعادل است.
[دی کلینیک] به عنوان یک مرکز تخصصی روانپزشکی و ترک اعتیاد با بیش از دو دهه سابقه درخشان در زمینه مدیریت اختلالات همزمان و ترک انواع مواد مخدر، به صورت بیست و چهار ساعته آماده پذیرش و حمایت همهجانبه از بیماران گرامی است. همکاری با متخصصان مجرب در این مرکز به شما کمک میکند تا ریشههای اصلی بیماری را شناسایی کرده و زندگی سالم خود را بازسازی کنید.
