مورفین یک داروی ضددرد اپیوئیدی است که برای کنترل برخی انواع درد متوسط تا شدید مورد استفاده قرار می‌گیرد. اثر اصلی این دارو از طریق اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی، به‌ویژه گیرنده‌های μ یا Mu، در سیستم عصبی مرکزی و محیطی ایجاد می‌شود.
فعال شدن این گیرنده‌ها انتقال پیام‌های درد را کاهش می‌دهد. همین سیستم گیرنده‌ای در مسیرهای پاداش مغز نیز نقش دارد و مصرف اپیوئیدها می‌تواند فعالیت سیستم دوپامینی مزولیمبیک را تحت تأثیر قرار دهد. این سازوکار بخشی از توضیح علمی احساس سرخوشی و قابلیت ایجاد وابستگی در بعضی افراد است.
مصرف طولانی‌مدت مورفین می‌تواند با ایجاد تحمل دارویی و وابستگی جسمانی همراه شود. همچنین برخی افراد ممکن است به اختلال مصرف اپیوئید مبتلا شوند؛ اختلالی که با مصرف اجباری یا ادامه مصرف با وجود پیامدهای زیان‌بار مشخص می‌شود.
برای مورفین نمی‌توان یک «دوز کشنده» یا یک «غلظت خونی کشنده» واحد تعیین کرد که برای تمام افراد معتبر باشد.
پاسخ بدن به مورفین به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:
در منابع سم‌شناسی محدوده‌هایی برای غلظت مورفین در خون گزارش شده است، اما این مقادیر نباید به‌تنهایی برای پیش‌بینی شدت مسمومیت یا احتمال مرگ استفاده شوند. بین غلظت‌های مشاهده‌شده در مسمومیت‌های کشنده و غیرکشنده هم‌پوشانی وجود دارد و ارزیابی بالینی بیمار اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل، مشاهده علائم اوردوز بسیار مهم‌تر از تلاش برای تخمین «دوز خطرناک» در منزل است.
یکی از مهم‌ترین عوامل خطر، مصرف هم‌زمان مورفین با موادی است که فعالیت سیستم عصبی مرکزی را کاهش می‌دهند.
ترکیب اپیوئیدها با موادی مانند الکل یا برخی داروهای آرام‌بخش از جمله بنزودیازپین‌ها می‌تواند اثرات سرکوب‌کننده تنفسی را تشدید کند و احتمال خواب‌آلودگی شدید، اختلال تنفس، کما و مرگ را افزایش دهد.
خطر اوردوز همچنین پس از یک دوره قطع مصرف اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. پس از کاهش یا از بین رفتن تحمل بدن، بازگشت به دوزی که فرد قبلاً تحمل می‌کرده ممکن است بسیار خطرناک باشد.
افرادی که چند دارو مصرف می‌کنند، بیماری تنفسی دارند، دچار اختلال عملکرد کبد یا کلیه هستند یا سابقه اوردوز دارند نیز ممکن است به ارزیابی دقیق‌تر پزشکی نیاز داشته باشند.
اوردوز اپیوئیدی معمولاً با سه علامت مهم شناخته می‌شود:
کاهش سطح هوشیاری، کند شدن تنفس و تنگ شدن مردمک‌ها.
با این حال، همه این علائم لزوماً در تمام بیماران به‌طور هم‌زمان دیده نمی‌شوند.
علائم هشدار ممکن است شامل موارد زیر باشند:
نبود مردمک سوزنی، اوردوز اپیوئیدی را به‌طور قطعی رد نمی‌کند.
اوردوز اپیوئیدی یک اورژانس پزشکی است و نباید منتظر بهتر شدن خودبه‌خودی فرد ماند.
در صورت شک به اوردوز باید فوراً با خدمات اورژانس تماس گرفته شود.
اگر نالوکسان در دسترس است، استفاده از آن طبق دستور فرآورده و آموزش‌های پزشکی می‌تواند اثر اپیوئید را موقتاً معکوس کرده و به بازگشت تنفس کمک کند.
اگر تنفس فرد متوقف شده یا بسیار ضعیف است، اقدامات احیای مناسب باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.
اگر فرد تنفس دارد اما هوشیار نیست، قرار دادن او در وضعیت مناسب برای کاهش خطر خفگی و ماندن در کنار او تا رسیدن نیروهای اورژانس اهمیت دارد.
حتی اگر فرد پس از دریافت نالوکسان بیدار شود، همچنان ارزیابی پزشکی ضروری است؛ زیرا اثر نالوکسان ممکن است زودتر از اثر اپیوئید کاهش پیدا کند و علائم مسمومیت دوباره ظاهر شوند.
هدف اصلی درمان، حفظ تنفس و اکسیژن‌رسانی مناسب است.
تیم درمان ممکن است براساس وضعیت بیمار اقدامات مختلفی انجام دهد؛ از جمله پایش علائم حیاتی، حمایت از راه هوایی و تنفس، اکسیژن‌رسانی و استفاده از نالوکسان.
مقدار و دفعات تجویز نالوکسان به پاسخ بیمار، شدت مسمومیت و نوع اپیوئید مصرف‌شده بستگی دارد و ممکن است در بعضی بیماران تکرار یا پایش طولانی‌تری لازم باشد.
همچنین باید احتمال مصرف هم‌زمان داروها یا مواد دیگر بررسی شود، زیرا بسیاری از موارد اوردوز فقط ناشی از یک ماده نیستند.
وابستگی جسمانی و اختلال مصرف اپیوئید یک مفهوم واحد نیستند.
فردی که برای مدت طولانی طبق تجویز پزشک مورفین دریافت می‌کند ممکن است دچار تحمل و وابستگی جسمانی شود، بدون آنکه الزاماً دچار اختلال مصرف اپیوئید باشد.
در مقابل، اختلال مصرف اپیوئید با الگوهایی مانند ناتوانی در کنترل مصرف، مصرف اجباری، ولع شدید و ادامه مصرف با وجود پیامدهای زیان‌بار شناخته می‌شود.
تشخیص باید توسط پزشک یا متخصص درمان اختلالات مصرف مواد انجام شود.
قطع ناگهانی مورفین پس از ایجاد وابستگی جسمانی می‌تواند باعث سندرم ترک اپیوئید شود.
علائم ممکن است شامل اضطراب و بی‌قراری، اختلال خواب، دردهای عضلانی و بدنی، آبریزش بینی و چشم، تعریق، تهوع، استفراغ، اسهال، گرفتگی‌های شکمی و احساس ناخوشی عمومی باشد.
ترک اپیوئید در اغلب بزرگسالان سالم معمولاً به اندازه اوردوز تهدیدکننده حیات نیست، اما می‌تواند بسیار شدید و آزاردهنده باشد و خطر بازگشت به مصرف را افزایش دهد.
یکی از مهم‌ترین خطرها این است که پس از مدتی قطع مصرف، تحمل بدن کاهش می‌یابد. اگر فرد دوباره مقدار قبلی مورفین یا اپیوئید دیگری را مصرف کند، احتمال اوردوز افزایش پیدا می‌کند.
درمان اختلال مصرف اپیوئید فقط به «سم‌زدایی» محدود نمی‌شود.
براساس وضعیت هر بیمار، درمان می‌تواند شامل ارزیابی پزشکی و روانپزشکی، درمان دارویی، مداخلات روان‌شناختی، پیگیری طولانی‌مدت و برنامه پیشگیری از عود باشد.
داروهایی مانند بوپرنورفین، متادون و نالتروکسان از درمان‌های شناخته‌شده برای اختلال مصرف اپیوئید هستند. انتخاب دارو و زمان شروع آن باید براساس سابقه مصرف، وضعیت جسمی و روانی بیمار، سایر داروهای مصرفی و نظر پزشک انجام شود.
درمان صرفاً با قطع مصرف، بدون برنامه ادامه درمان و پیشگیری از عود، برای بسیاری از بیماران کافی نیست.
خیر.
سطح مراقبت باید براساس شرایط فرد تعیین شود. بعضی بیماران ممکن است با برنامه درمان سرپایی و پیگیری مناسب درمان شوند، در حالی که برخی دیگر به علت شدت وابستگی، بیماری جسمانی یا روانپزشکی هم‌زمان، سابقه اوردوز، مصرف چند ماده، نبود حمایت کافی یا سایر عوامل خطر به مراقبت نزدیک‌تر یا بستری نیاز دارند.
تصمیم درباره درمان سرپایی یا بستری باید پس از ارزیابی تخصصی انجام شود.
در کلینیک روانپزشکی و ترک اعتیاد دی، ارزیابی بیمار می‌تواند شامل بررسی نوع و مقدار مصرف اپیوئید، سابقه درمان و عود، بیماری‌های جسمانی و روانپزشکی هم‌زمان و خطر اوردوز باشد.
برنامه درمان باید متناسب با شرایط هر فرد انتخاب شود و ممکن است شامل مدیریت علائم ترک، درمان دارویی اختلال مصرف اپیوئید، روان‌درمانی، پایش پزشکی و برنامه پیشگیری از عود باشد.
اگر شما یا یکی از اعضای خانواده با مصرف کنترل‌نشده مورفین یا سایر اپیوئیدها مواجه هستید، دریافت ارزیابی پزشکی تخصصی می‌تواند اولین قدم برای انتخاب روش درمان مناسب باشد.
هشدار پزشکی: اگر فرد پس از مصرف مورفین یا سایر اپیوئیدها بیدار نمی‌شود، تنفس او کند یا متوقف شده یا علائم اوردوز دارد، منتظر دریافت مشاوره اینترنتی نمانید و فوراً با خدمات اورژانس تماس بگیرید.
این مطلب برای آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
