صحبت کردن کودک با خودش یکی از رفتارهایی است که ممکن است برای بعضی والدین عجیب یا حتی نگران‌کننده به نظر برسد. کودک ممکن است هنگام بازی کردن، نقاشی کشیدن، مرتب کردن وسایل، حل یک مسئله یا انجام تکالیف با صدای بلند با خودش صحبت کند؛ مثلاً بگوید: «اول اینو می‌ذارم اینجا»، «نه، این اشتباه شد» یا «حالا باید این یکی رو بردارم».
اما آیا صحبت کردن کودک با خودش نشانه مشکل روان‌شناختی است؟
در بیشتر موارد خیر. در روان‌شناسی رشد، این رفتار با عنوان گفتگوی خصوصی یا Private Speech شناخته می‌شود و بخشی طبیعی از رشد زبان، تفکر و خودتنظیمی در دوران کودکی است.
کودکان از گفتگوی خصوصی برای هدایت رفتار، برنامه‌ریزی، کنترل هیجان‌ها، یادآوری مراحل انجام یک فعالیت و حل مسئله استفاده می‌کنند. با افزایش سن، بخش زیادی از این صحبت‌های بلند به تدریج درونی می‌شوند و به همان چیزی تبدیل می‌شوند که بزرگسالان آن را «فکر کردن با خود» یا گفتگوی ذهنی تجربه می‌کنند.
بنابراین والدین و معلمان معمولاً نباید کودک را صرفاً به دلیل صحبت کردن با خودش ساکت کنند؛ خصوصاً زمانی که این گفت‌وگو در هنگام بازی، یادگیری یا حل یک مسئله رخ می‌دهد.
گفتگوی خصوصی به صحبت‌هایی گفته می‌شود که کودک با صدای بلند بیان می‌کند اما مخاطب اصلی آن خودش است.
برای مثال کودکی که در حال ساختن یک پازل است ممکن است بگوید:
«این تکه اینجا نمی‌ره.»
«باید اون یکی رو امتحان کنم.»
«اول قرمز رو پیدا کنم.»
در ظاهر ممکن است تصور کنیم کودک فقط افکار خود را بلند بیان می‌کند، اما این صحبت‌ها می‌توانند نقش مهمی در سازمان‌دهی رفتار داشته باشند.
کودک از زبان برای هدایت خودش استفاده می‌کند؛ همان‌طور که ممکن است والد یا معلم به او بگوید «اول این مرحله را انجام بده و بعد سراغ مرحله بعد برو».
به مرور زمان، کودک یاد می‌گیرد همین دستورات را به خودش بدهد.
این دو اصطلاح اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند اما از نظر روان‌شناسی رشد تفاوت دارند.
گفتگوی خصوصی یا Private Speech معمولاً قابل شنیدن است. کودک با صدای بلند یا زمزمه‌وار با خودش صحبت می‌کند.
اما گفتگوی درونی یا Inner Speech عمدتاً در ذهن اتفاق می‌افتد و دیگران آن را نمی‌شنوند.
در جریان رشد، گفتگوی خصوصی کودک به تدریج کمتر آشکار و بیشتر درونی می‌شود.
به همین علت کودکی که در چهار یا پنج سالگی هنگام حل مسئله با صدای بلند با خودش صحبت می‌کند، ممکن است چند سال بعد همان فرایند را کاملاً در ذهن انجام دهد.
بله؛ در دوران پیش‌دبستانی این رفتار بسیار رایج است.
پژوهش‌های روان‌شناسی رشد نشان داده‌اند کودکان در فعالیت‌های مختلف روزانه از گفتگوی خصوصی استفاده می‌کنند.
در یک مطالعه طبیعی در کلاس‌های پیش‌دبستانی، پژوهشگران هزاران مشاهده از کودکان سه و چهار ساله انجام دادند و مشاهده کردند استفاده از گفتگوی خصوصی به نوع فعالیت و شرایط اجتماعی کودک بستگی دارد.
کودکان زمانی که به‌تنهایی مشغول یک فعالیت بودند بیشتر با خودشان صحبت می‌کردند و حضور معلم میزان این گفت‌وگو را کاهش می‌داد.
بنابراین شنیدن صحبت کودک با خودش هنگام بازی یا انجام یک کار مستقل لزوماً موضوع نگران‌کننده‌ای نیست.
صحبت کردن با خود می‌تواند چند کارکرد مختلف داشته باشد.
کودک ممکن است مراحل یک فعالیت را برای خودش توضیح دهد.
مثلاً هنگام نقاشی بگوید:
«اول خورشید رو می‌کشم، بعد خونه رو.»
در این حالت زبان به او کمک می‌کند مراحل کار را سازمان‌دهی کند.
هنگامی که کودک با مسئله دشواری مواجه می‌شود، صحبت کردن ممکن است به او کمک کند گزینه‌های مختلف را بررسی کند.
مثلاً:
«این تکه نمی‌خوره... شاید باید بچرخونمش.»
گفتگوی خصوصی می‌تواند به خودکنترلی کمک کند.
کودکی که می‌گوید:
«آروم باش، نباید بریزه.»
در واقع از زبان برای کنترل رفتار خودش استفاده می‌کند.
کودک ممکن است با تکرار یک دستور یا هدف، توجه خود را روی تکلیف حفظ کند.
برای مثال:
«فقط باید عددهای قرمز رو پیدا کنم.»
گاهی کودکان برای آرام کردن خود نیز صحبت می‌کنند.
مثلاً ممکن است پیش از انجام کاری که کمی برایشان دشوار است بگویند:
«من می‌تونم انجامش بدم.»
این نوع گفتگوی خودهدایت‌شونده می‌تواند در تنظیم هیجان نیز نقش داشته باشد.
یکی از پژوهش‌های شناخته‌شده در این زمینه توسط آدام وینسلر و همکارانش انجام شده است.
در این تحقیق کودکان پیش‌دبستانی دارای مشکلات رفتاری و گروهی از کودکان بدون این مشکلات در تکالیف مختلف شرکت کردند.
بخشی از تکالیف در شرایطی انجام شد که کودک اجازه داشت یا تشویق می‌شد با خودش صحبت کند و بخشی در شرایط سکوت انجام شد.
نتایج نشان داد هر دو گروه هنگام دریافت دستور برای استفاده از گفتگوی خصوصی در بعضی تکالیف عملکرد بهتری داشتند.
همچنین در یکی از تکالیف، حدود ۷۸ درصد کودکان در زمانی که صحبت می‌کردند عملکردی برابر یا بهتر از زمانی داشتند که ساکت بودند.
این یافته نشان می‌دهد ساکت کردن کودک در هنگام انجام یک مسئله شناختی همیشه تصمیم مناسبی نیست.
برخی کودکان که در کنترل توجه یا رفتار خود مشکل بیشتری دارند ممکن است بیش از سایر کودکان از گفتگوی خصوصی استفاده کنند.
در پژوهش وینسلر، کودکان در معرض مشکلات رفتاری به‌طور خودانگیخته بیشتر از گروه مقایسه با خودشان صحبت می‌کردند.
این موضوع لزوماً نشانه مشکل بیشتر نیست.
یکی از توضیحات ممکن این است که این کودکان برای کنترل رفتار و هدایت فعالیت‌های خود نیاز بیشتری به ابزارهای کلامی داشته باشند.
به همین دلیل، گفتگوی خصوصی می‌تواند برای بعضی از آنها نقش یک ابزار خودتنظیمی داشته باشد.
در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی یا ADHD نیز گفتگوی خصوصی مورد مطالعه قرار گرفته است.
کودکی که در کنترل توجه، تکانشگری یا برنامه‌ریزی مشکل دارد ممکن است هنگام انجام تکالیف از زبان برای یادآوری دستورات به خودش استفاده کند.
برای مثال ممکن است بگوید:
«صبر کن.»
«اول سؤال رو بخون.»
«نباید سریع جواب بدم.»
این نوع خودگویی می‌تواند به عنوان راهی برای هدایت رفتار عمل کند.
بنابراین در محیط آموزشی بهتر است به جای ممنوع کردن مطلق صحبت کودک با خودش، بررسی شود که آیا این گفت‌وگو به انجام تکلیف کمک می‌کند یا واقعاً باعث اختلال در کار دیگران می‌شود.
موضوع گفتگوی خصوصی در کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم نیز بررسی شده است.
در مطالعه‌ای توسط وینسلر و همکاران، کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم با عملکرد شناختی بالاتر، کودکان دارای ADHD و کودکان با رشد معمول در تکالیف مرتبط با عملکرد اجرایی بررسی شدند.
نتایج نشان داد کودکان دارای اوتیسم نیز مانند سایر گروه‌ها از گفتگوی خصوصی استفاده می‌کردند و صحبت‌های آنها معمولاً با فعالیتی که انجام می‌دادند مرتبط بود.
جالب‌تر اینکه در گروه دارای اوتیسم، احتمال پاسخ صحیح در زمان‌هایی که کودک با خودش صحبت می‌کرد بیشتر از زمان‌هایی بود که ساکت بود.
بنابراین این تصور که مشکلات ارتباط اجتماعی در اوتیسم الزاماً به معنی مشکل در استفاده از گفتگوی خصوصی است، توسط این مطالعه تأیید نشد.
البته هر کودک دارای اوتیسم شرایط متفاوتی دارد و نتایج یک مطالعه را نمی‌توان به تمام کودکان تعمیم داد.
کاهش صحبت بلند کودک با خودش لزوماً به معنی از بین رفتن این فرایند نیست.
در دوران کودکی، زبان ابتدا بیشتر حالت اجتماعی دارد؛ یعنی کودک از دیگران دستور می‌گیرد یا با دیگران صحبت می‌کند.
سپس بخشی از این زبان به ابزاری برای هدایت خود تبدیل می‌شود.
با رشد شناختی و زبانی، کودک دیگر مجبور نیست تمام مراحل را با صدای بلند بیان کند.
گفتگو ابتدا آرام‌تر و زمزمه‌وار می‌شود و سپس بخش عمده آن به گفتگوی درونی تبدیل می‌شود.
در یک مطالعه بزرگ روی بیش از دو هزار کودک و نوجوان ۵ تا ۱۷ ساله، پژوهشگران مشاهده کردند راهبردهای کلامی حل مسئله با افزایش سن از حالت آشکار و بلند به شکل‌های نیمه‌درونی و سپس درونی‌تر تغییر می‌کنند.
بنابراین تبدیل گفتگوی خصوصی به گفتگوی ذهنی بخشی از روند طبیعی رشد محسوب می‌شود.
در بیشتر موارد نیازی نیست کودک را متوقف کنید.
حتی شنیدن صحبت‌های کودک می‌تواند اطلاعات جالبی درباره شیوه تفکر و حل مسئله او در اختیار والدین قرار دهد.
به جای گفتن جملاتی مانند:
«با خودت حرف نزن.»
یا
«ساکت باش.»
می‌توانید اجازه دهید کودک روند طبیعی فعالیت خود را ادامه دهد.
اگر کودک در حال حل مسئله است، بهتر است فوراً پاسخ را به او نگویید. ممکن است همان گفتگوی خصوصی به او کمک کند خودش راه‌حل را پیدا کند.
در بعضی فعالیت‌های شناختی می‌توان از این روش استفاده کرد.
برای مثال هنگام انجام یک فعالیت چندمرحله‌ای می‌توانید ابتدا خودتان مراحل را با صدای بلند مدل‌سازی کنید:
«اول قطعات رو جدا می‌کنم، بعد دنبال گوشه‌ها می‌گردم.»
سپس از کودک بخواهید هنگام انجام فعالیت مراحل را برای خودش توضیح دهد.
این روش به‌خصوص در فعالیت‌هایی که نیازمند برنامه‌ریزی، توجه و کنترل تکانه هستند می‌تواند مفید باشد.
اما هدف این نیست که کودک همیشه مجبور به صحبت کردن باشد.
کودکان از راهبردهای متفاوتی برای حل مسئله استفاده می‌کنند و گفتگوی خصوصی تنها یکی از آنهاست.
کلاس درس طبیعتاً نیازمند نظم است و کودک نمی‌تواند هر زمان و با هر صدایی صحبت کند.
اما ممنوع کردن کامل گفتگوی خصوصی نیز همیشه مفید نیست.
اگر کودک هنگام انجام یک تکلیف مستقل، آرام و بدون ایجاد مزاحمت برای دیگران با خودش صحبت می‌کند، این رفتار ممکن است بخشی از فرایند حل مسئله او باشد.
معلمان می‌توانند میان «صحبت مزاحم برای کلاس» و «خودگویی مرتبط با تکلیف» تفاوت قائل شوند.
در بعضی فعالیت‌ها حتی می‌توان از تکنیک‌هایی مانند فکر کردن با صدای بلند استفاده کرد تا کودک یاد بگیرد مراحل حل مسئله را برای خودش سازمان‌دهی کند.
گفتگوی خصوصی طبیعی معمولاً با بازی، یادگیری، حل مسئله یا تنظیم رفتار کودک مرتبط است.
اما در برخی شرایط بهتر است رفتار کودک توسط متخصص بررسی شود.
برای مثال اگر صحبت کردن با خود:
ناگهان و به شکل قابل توجهی شروع شده باشد؛
همراه با ترس یا آشفتگی شدید باشد؛
کودک ادعا کند صداهایی را می‌شنود که دیگران نمی‌شنوند؛
باعث اختلال جدی در خواب، مدرسه یا روابط اجتماعی شده باشد؛
همراه با تغییرات قابل توجه رفتاری یا افت عملکرد باشد؛
یا کودک به دلیل این تجربه‌ها دچار ناراحتی قابل توجه شود،
بهتر است با روان‌شناس کودک یا روانپزشک کودک و نوجوان مشورت شود.
صرف صحبت کردن کودک با خودش بدون این علائم، به‌خصوص در سنین پیش‌دبستانی، معمولاً نشانه بیماری روانی نیست.
یکی از جالب‌ترین جنبه‌های گفتگوی خصوصی این است که والدین می‌توانند برای لحظاتی روند تفکر کودک را بشنوند.
وقتی کودک می‌گوید:
«نه، این راه جواب نداد.»
در واقع مشاهده می‌کنیم که او عملکرد خودش را ارزیابی می‌کند.
وقتی می‌گوید:
«اول باید آروم بشم.»
ممکن است شاهد تلاش او برای تنظیم هیجان باشیم.
و هنگامی که می‌گوید:
«اگر این رو اینجا بذارم درست می‌شه.»
فرایند حل مسئله او قابل شنیدن می‌شود.
به همین دلیل گفتگوی خصوصی می‌تواند دریچه‌ای ارزشمند به رشد شناختی کودک باشد.
صحبت کردن کودک با خودش در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از رشد زبان و تفکر است.
در روان‌شناسی رشد این رفتار با عنوان گفتگوی خصوصی یا Private Speech شناخته می‌شود و می‌تواند به کودک در برنامه‌ریزی، حل مسئله، کنترل رفتار، حفظ توجه و مدیریت هیجان‌ها کمک کند.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند کودکان پیش‌دبستانی هنگام استفاده از گفتگوی خصوصی در برخی تکالیف عملکرد بهتری دارند و کودکانی که مشکلات رفتاری یا توجه دارند ممکن است برای خودتنظیمی بیشتر از این ابزار استفاده کنند.
با افزایش سن، این گفتگوی بلند معمولاً به تدریج آرام‌تر و درونی‌تر می‌شود و به شکل «فکر کردن با خود» ادامه پیدا می‌کند.
بنابراین والدین و معلمان نباید هر نوع صحبت کودک با خودش را غیرطبیعی یا نامناسب بدانند.
مهم‌تر از خود رفتار، زمینه‌ای است که گفتگوی کودک در آن اتفاق می‌افتد.
اگر کودک هنگام بازی، یادگیری یا حل مسئله آرام با خودش صحبت می‌کند، معمولاً دلیلی برای نگرانی وجود ندارد. اما اگر این رفتار همراه با ترس، آشفتگی، شنیدن صداهای غیرواقعی یا اختلال جدی در عملکرد روزمره باشد، ارزیابی تخصصی توصیه می‌شود.
بله. این رفتار به‌خصوص در کودکان پیش‌دبستانی بسیار رایج است و می‌تواند بخشی طبیعی از رشد زبان و خودتنظیمی باشد.
کودک ممکن است با استفاده از زبان، داستان بازی را هدایت کند، مراحل کار را برنامه‌ریزی کند یا رفتار خودش را کنترل کند.
خیر. کودکان بدون ADHD نیز با خودشان صحبت می‌کنند. با این حال بعضی کودکان دارای مشکلات توجه یا رفتار ممکن است برای خودتنظیمی بیشتر از گفتگوی خصوصی استفاده کنند.
بله. مطالعات نشان داده‌اند کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم نیز می‌توانند از گفتگوی خصوصی برای کمک به حل مسئله استفاده کنند.
اگر صحبت او آرام، مرتبط با فعالیت و بدون مزاحمت برای دیگران است معمولاً نیازی به متوقف کردن آن وجود ندارد.
این رفتار در سال‌های پیش‌دبستانی بسیار رایج است و با افزایش سن معمولاً از شکل بلند به زمزمه و سپس گفتگوی درونی تبدیل می‌شود.
اگر صحبت کودک با خودش همراه با ترس شدید، شنیدن صداهایی که دیگران نمی‌شنوند، تغییر ناگهانی رفتار یا اختلال جدی در زندگی روزمره باشد، ارزیابی تخصصی مناسب است.
