علائم مصرف شیشه می‌تواند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت باشد. مقدار و خلوص ماده، روش مصرف، مدت مصرف، سابقه پزشکی و روان‌پزشکی، کمبود خواب و مصرف همزمان سایر مواد همگی بر شدت علائم تأثیر دارند.
شیشه یا مت‌آمفتامین (Methamphetamine) یک محرک بسیار قوی سیستم عصبی مرکزی است که می‌تواند فعالیت مغز و بدن را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
مصرف آن ممکن است در کوتاه‌مدت باعث افزایش انرژی، هوشیاری و احساس سرخوشی شود؛ اما در مقادیر بالاتر یا مصرف مکرر می‌تواند با اضطراب، تحریک‌پذیری، بی‌خوابی، بدبینی، توهم، اختلال قضاوت و مشکلات جدی قلبی و مغزی همراه باشد.
نکته مهم این است که همه این علائم در تمام مصرف‌کنندگان دیده نمی‌شوند و مشاهده یک علامت به‌تنهایی نیز برای تشخیص مصرف شیشه کافی نیست.
برای آشنایی با درمان وابستگی به این ماده می‌توانید صفحه ترک شیشه را نیز مطالعه کنید.
از نظر پزشکی، اصطلاح مسمومیت با مت‌آمفتامین یا Methamphetamine Intoxication به مجموعه علائم جسمی و روانی گفته می‌شود که پس از مصرف اخیر ماده و حضور اثر فعال آن در بدن ایجاد می‌شوند.
این اصطلاح الزاماً به معنی «اوردوز» نیست.
ممکن است فرد پس از مصرف شیشه دچار افزایش انرژی، بی‌خوابی، گشاد شدن مردمک‌ها یا پرحرفی شود و معیارهای مسمومیت را داشته باشد، بدون آنکه وضعیت او تهدیدکننده زندگی باشد.
در مقابل، بیش‌مصرف یا Overdose زمانی مطرح می‌شود که اثر ماده آن‌قدر شدید شود که خطر جدی مانند تشنج، افزایش شدید دمای بدن، اختلال شدید ضربان قلب، سکته، کاهش هوشیاری یا مرگ ایجاد کند.
مت‌آمفتامین باعث افزایش شدید فعالیت برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی، به‌ویژه دوپامین می‌شود.
دوپامین در سیستم پاداش، انگیزه، یادگیری و حرکت نقش دارد.
افزایش شدید فعالیت این سیستم می‌تواند در مراحل اولیه باعث احساس:
سرخوشی
انرژی زیاد
افزایش اعتمادبه‌نفس
هوشیاری بیشتر
کاهش خستگی
افزایش فعالیت
کاهش نیاز به خواب
شود.
اما همین اثر قدرتمند روی سیستم پاداش یکی از دلایل وابستگی‌آوری بالای مت‌آمفتامین است.
SAMHSA مت‌آمفتامین را محرکی اعتیادآور معرفی می‌کند که می‌تواند دوپامین را در نواحی پاداش مغز به‌سرعت افزایش دهد.
SAMHSA؛ اطلاعات علمی درباره مت‌آمفتامین و محرک‌ها
پس از مصرف ممکن است فرد برای مدتی انرژی و هوشیاری غیرمعمولی پیدا کند.
برخی نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
افزایش انرژی
پرحرفی غیرمعمول
افزایش اعتمادبه‌نفس
کاهش احساس خستگی
کاهش نیاز به خواب
افزایش فعالیت بدنی
بی‌قراری
کاهش اشتها
افزایش تمرکز روی بعضی فعالیت‌ها
افزایش معاشرت یا درگیری بیشتر با دیگران
انجام چندین فعالیت به‌صورت همزمان
در برخی افراد، این حالت می‌تواند به سرعت به تحریک‌پذیری و رفتارهای نامنظم تبدیل شود.
یکی از علائم رفتاری مصرف شیشه می‌تواند افزایش تکلم و سرعت جریان فکر باشد.
فرد ممکن است:
بسیار سریع صحبت کند؛
از موضوعی به موضوع دیگر بپرد؛
ساعت‌ها درباره یک موضوع صحبت کند؛
احساس کند افکار زیادی همزمان در ذهنش جریان دارند؛
یا صحبت دیگران را مرتب قطع کند.
با افزایش مقدار مصرف یا طولانی شدن بیداری، انسجام گفتار و قدرت قضاوت ممکن است کاهش پیدا کند.
البته پرحرفی به‌تنهایی مختص شیشه نیست و در مصرف سایر محرک‌ها مانند کوکائین، برخی داروهای محرک و حتی بعضی اختلالات روان‌پزشکی نیز دیده می‌شود.
یکی از مشخص‌ترین عوارض مت‌آمفتامین کاهش نیاز یا احساس نیاز به خواب است.
ممکن است فرد ساعت‌های طولانی بیدار بماند و همچنان احساس انرژی داشته باشد.
در مصرف مکرر، این بیداری ممکن است بسیار طولانی شود.
کمبود خواب خود می‌تواند احتمال بروز:
تحریک‌پذیری
اختلال تمرکز
اضطراب
بدبینی
توهم
رفتارهای غیرمنطقی
را افزایش دهد.
به همین دلیل بخشی از علائم شدید روانی ممکن است حاصل ترکیب اثر مستقیم شیشه و محرومیت شدید از خواب باشد.
مت‌آمفتامین می‌تواند اشتها را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
مصرف مداوم ممکن است باعث شود فرد وعده‌های غذایی را حذف کند یا برای مدت طولانی غذای کافی نخورد.
در نتیجه ممکن است به مرور موارد زیر دیده شوند:
کاهش وزن
ضعف جسمانی
سوءتغذیه
کاهش توده عضلانی
کم‌آبی بدن
کاهش وزن شدید و سریع، به‌خصوص اگر همراه با بی‌خوابی و تغییر رفتار باشد، نیازمند بررسی پزشکی است.
افزایش تحریک سیستم عصبی می‌تواند در برخی مصرف‌کنندگان باعث شود فرد:
زودتر عصبانی شود؛
تحمل کمتری در برابر مخالفت داشته باشد؛
وارد بحث‌های طولانی شود؛
صدای خود را بالا ببرد؛
یا واکنش‌های شدیدتری نسبت به موقعیت‌های معمول نشان دهد.
در شرایط شدیدتر، تحریک‌پذیری ممکن است با رفتار پرخاشگرانه همراه شود.
با این حال، مصرف شیشه در همه افراد باعث خشونت نمی‌شود و نباید تمام مصرف‌کنندگان را خطرناک یا خشن دانست.
SAMHSA تحریک‌پذیری، رفتار نامنظم، پرخاشگری و در مواردی رفتار خشونت‌آمیز را از عوارض احتمالی مصرف محرک‌ها معرفی می‌کند.
یکی از مهم‌ترین عوارض روانی مصرف مت‌آمفتامین پارانویا یا بدبینی شدید است.
فرد ممکن است بدون شواهد کافی تصور کند:
دیگران او را تعقیب می‌کنند؛
اطرافیان علیه او توطئه کرده‌اند؛
کسی قصد آسیب رساندن به او را دارد؛
تلفن یا وسایل او کنترل می‌شوند؛
دیگران درباره او صحبت می‌کنند؛
یا شریک عاطفی او خیانت می‌کند.
این باورها در موارد شدید ممکن است به سطح هذیان برسند؛ یعنی فرد با وجود شواهد مخالف همچنان به باور خود اطمینان داشته باشد.
پارانویا یکی از علائم مهمی است که در منابع پزشکی معتبر برای مصرف سنگین مت‌آمفتامین گزارش شده است.
برخی افراد ممکن است در اثر مصرف مت‌آمفتامین دچار توهم شوند.
توهم یعنی تجربه حسی در غیاب محرک واقعی.
این توهم می‌تواند به صورت‌های مختلف رخ دهد.
فرد ممکن است:
صداهایی بشنود که دیگران نمی‌شنوند؛
تصور کند کسی درباره او صحبت می‌کند؛
یا صداهایی را بشنود که او را تهدید یا سرزنش می‌کنند.
ممکن است فرد:
سایه‌ها یا اشخاصی را ببیند که وجود ندارند؛
حرکت‌هایی در محیط مشاهده کند؛
یا اجسام معمولی را به‌اشتباه افراد یا موجودات دیگر تصور کند.
گاهی فرد احساس می‌کند چیزی روی پوست یا زیر پوست او حرکت می‌کند.
این حالت می‌تواند باعث خاراندن شدید پوست شود.
یکی از علائمی که در مصرف مزمن یا شدید محرک‌ها گزارش شده، احساس حرکت حشره روی یا زیر پوست است که در اصطلاح پزشکی نوعی توهم لمسی یا Formication محسوب می‌شود.
فرد ممکن است برای پیدا کردن یا خارج کردن چیزی که تصور می‌کند زیر پوست قرار دارد، مرتب پوست را:
بخاراند؛
فشار دهد؛
بکند؛
یا زخمی کند.
این رفتار می‌تواند باعث ایجاد زخم و عفونت پوستی شود.
خارش شدید و ایجاد زخم‌های ناشی از خاراندن در مصرف مکرر مت‌آمفتامین شناخته شده است.
در برخی افراد، مصرف زیاد مت‌آمفتامین ممکن است باعث افزایش غیرواقع‌بینانه اعتمادبه‌نفس شود.
فرد ممکن است تصور کند:
توانایی فوق‌العاده‌ای دارد؛
از دیگران باهوش‌تر یا قوی‌تر است؛
به خواب یا استراحت نیاز ندارد؛
می‌تواند کارهای بسیار بزرگ و غیرواقع‌بینانه انجام دهد.
اگر این حالت شدید شود، ممکن است به هذیان‌های بزرگ‌منشی نزدیک شود.
در این وضعیت قضاوت فرد ممکن است مختل شده و تصمیم‌های پرخطر افزایش پیدا کنند.
پارانویا ممکن است در روابط عاطفی نیز ظاهر شود.
در برخی افراد، مصرف مت‌آمفتامین می‌تواند با بدبینی شدید نسبت به همسر یا شریک عاطفی همراه شود.
فرد ممکن است بدون دلیل کافی تصور کند شریک او خیانت می‌کند و شواهد معمولی را به‌عنوان مدرک خیانت تفسیر کند.
در چنین شرایطی اگر فرد بسیار تحریک‌شده، تهدیدکننده یا مسلح باشد، اولویت با حفظ امنیت اطرافیان است و باید از مواجهه مستقیم و بحث برای اثبات اشتباه بودن باورهای او خودداری کرد و از خدمات اورژانسی کمک گرفت.
یکی دیگر از نشانه‌هایی که ممکن است هنگام مصرف محرک‌ها دیده شود، انجام رفتارهای تکراری برای مدت طولانی است.
برای مثال فرد ممکن است:
بارها یک وسیله را باز و بسته کند؛
ساعت‌ها وسایل را مرتب کند؛
به شکل افراطی نظافت کند؛
روی یک فعالیت جزئی تمرکز طولانی داشته باشد؛
یا بارها یک نقطه یا وسیله را بررسی کند.
این رفتارها ممکن است به دلیل افزایش تحریک، توجه بیش از حد به جزئیات و اختلال در تغییر تمرکز ایجاد شوند.
مت‌آمفتامین سیستم سمپاتیک بدن را فعال می‌کند.
در نتیجه ممکن است علائم جسمی مختلفی ایجاد شوند.
مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
افزایش ضربان قلب
ضربان قلب نامنظم
افزایش فشار خون
افزایش دمای بدن
تعریق
تنفس سریع
گشاد شدن مردمک‌ها
خشکی دهان
سردرد
لرزش
بی‌قراری
کاهش اشتها
تهوع
MedlinePlus افزایش فشار خون، دمای بدن، ضربان قلب، تعریق، بی‌قراری، خشکی دهان و گشاد شدن مردمک‌ها را از نشانه‌های مسمومیت با مت‌آمفتامین ذکر می‌کند.
مت‌آمفتامین می‌تواند فشار زیادی به سیستم قلب و عروق وارد کند.
مصرف شدید می‌تواند با:
تپش قلب شدید
آریتمی
فشار خون بسیار بالا
درد قفسه سینه
سکته قلبی
سکته مغزی
همراه باشد.
این عوارض ممکن است حتی در افراد جوان نیز رخ دهند و نباید نادیده گرفته شوند.
برخی علائم می‌توانند نشان‌دهنده مسمومیت شدید یا وضعیت تهدیدکننده زندگی باشند.
در صورت مشاهده موارد زیر باید فوراً از خدمات اورژانس پزشکی کمک گرفت:
درد شدید قفسه سینه
مشکل در تنفس
ضربان بسیار سریع یا نامنظم قلب
تشنج
کاهش یا از دست رفتن هوشیاری
افزایش شدید دمای بدن
سردرد بسیار شدید و ناگهانی
ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن
اختلال تکلم
گیجی شدید
آشفتگی غیرقابل کنترل
رفتار بسیار خطرناک
توهم یا پارانویا همراه با خطر آسیب به خود یا دیگران
SAMHSA درد قفسه سینه، ضربان نامنظم، تنگی نفس، سردرد شدید، تعریق و داغی پوست، پارانویا، گیجی، آشفتگی شدید، بی‌خوابی و توهم را از علائم هشدار مصرف بیش از حد محرک‌ها معرفی می‌کند.
اگر فرد بیهوش است، تشنج دارد، نمی‌تواند نفس بکشد یا بیدار نمی‌شود، وضعیت یک اورژانس پزشکی است.
در ایران باید با اورژانس پزشکی ۱۱۵ تماس گرفت.
مصرف مت‌آمفتامین در برخی افراد می‌تواند باعث روان‌پریشی ناشی از ماده شود.
علائم ممکن است شامل:
پارانویا
هذیان
توهم شنیداری
توهم دیداری
توهم لمسی
گیجی
آشفتگی
رفتارهای غیرعادی
باشند.
این وضعیت خصوصاً در مصرف سنگین، مصرف مکرر و بی‌خوابی طولانی اهمیت دارد.
در بعضی افراد علائم پس از قطع مصرف برطرف می‌شوند، اما در برخی موارد ممکن است برای مدت بیشتری باقی بمانند و نیازمند درمان تخصصی باشند. MedlinePlus و SAMHSA هر دو روان‌پریشی، پارانویا و توهم را از عوارض شناخته‌شده مصرف مت‌آمفتامین ذکر می‌کنند.
خیر.
این تصور که هر فرد مصرف‌کننده شیشه حتماً خشن، مهاجم یا خطرناک است صحیح نیست.
اما اگر فرد همزمان دارای:
پارانویا شدید
توهم
هذیان
بی‌خوابی طولانی
آشفتگی شدید
تهدید به آسیب
یا دسترسی به سلاح
باشد، خطر رفتار غیرقابل پیش‌بینی بیشتر می‌شود.
در چنین شرایطی اعضای خانواده نباید تلاش کنند با بحث طولانی یا برخورد فیزیکی فرد را کنترل کنند.
ایمنی افراد و دریافت کمک تخصصی باید در اولویت قرار گیرد.
مصرف طولانی‌مدت ممکن است علاوه بر وابستگی با مشکلات متعددی همراه شود، از جمله:
کاهش شدید وزن
مشکلات خواب
اضطراب
اختلال خلق
پارانویا
مشکلات حافظه و تمرکز
آسیب دندان‌ها
زخم‌های پوستی
مشکلات قلبی
مشکلات اجتماعی و خانوادگی
شدت و برگشت‌پذیری این عوارض در افراد متفاوت است.
خیر.
هیچ علامت ظاهری منفردی نمی‌تواند مصرف شیشه را قطعی ثابت کند.
بی‌خوابی، کاهش وزن، اضطراب، گشاد شدن مردمک‌ها، پرحرفی یا تحریک‌پذیری ممکن است دلایل پزشکی یا روان‌پزشکی دیگری نیز داشته باشند.
تشخیص نیازمند بررسی مجموعه‌ای از موارد شامل:
شرح حال
علائم بالینی
الگوی رفتاری
سابقه مصرف
معاینه پزشکی
و در صورت نیاز آزمایش
است.
بنابراین بهتر است اعضای خانواده صرفاً براساس یک نشانه فرد را متهم به مصرف مواد نکنند.
اگر فرد دچار توهم یا بدبینی شدید است:
با او وارد بحث شدید درباره واقعی یا غیرواقعی بودن باورهایش نشوید.
با صدای آرام صحبت کنید.
تعداد افراد اطراف او را کاهش دهید.
محیط را تا حد امکان آرام نگه دارید.
اشیای خطرناک را در صورت امکان و بدون درگیری از محیط دور کنید.
اگر خطر آسیب به خود یا دیگران وجود دارد، کمک اورژانسی بگیرید.
هدف اولیه در چنین شرایطی حفظ امنیت است.
درمان وابستگی به مت‌آمفتامین تنها به سپری شدن چند روز بدون مصرف محدود نمی‌شود.
برنامه درمان باید مواردی مانند:
شدت مصرف
وضعیت روان‌پزشکی
خواب
افسردگی و اضطراب
روان‌پریشی
مصرف همزمان مواد دیگر
شرایط خانوادگی
خطر عود
را بررسی کند.
برای اطلاعات اختصاصی درباره درمان می‌توانید صفحه ترک شیشه را مطالعه کنید.
همچنین برای آشنایی با فرایند کلی درمان وابستگی می‌توانید صفحه ترک اعتیاد را ببینید.
درمان اختلال مصرف محرک‌ها باید براساس ارزیابی هر بیمار انتخاب شود.
درمان‌های رفتاری بخش مهمی از درمان هستند.
یکی از روش‌هایی که شواهد علمی قابل توجهی برای اختلالات مصرف محرک دارد مدیریت اقتضایی یا Contingency Management است که در آن رفتارهای مثبت مرتبط با درمان به شکل ساختاریافته تقویت می‌شوند. SAMHSA برای این روش در درمان اختلالات مصرف محرک شواهد قوی گزارش کرده است.
روش‌هایی مانند درمان شناختی رفتاری، مصاحبه انگیزشی، آموزش خانواده و برنامه‌های ساختاریافته درمانی نیز بسته به شرایط بیمار قابل استفاده‌اند.
تا اطلاعات رسمی موجود، دارویی که به‌طور اختصاصی توسط FDA برای درمان اختلال مصرف مت‌آمفتامین تأیید شده باشد وجود ندارد و درمان باید توسط متخصص براساس شرایط فرد طراحی شود.
بله.
وابستگی به مت‌آمفتامین یک اختلال قابل درمان است.
بازگشت به مصرف ممکن است در مسیر درمان رخ دهد، اما به معنی شکست قطعی درمان نیست.
شناسایی محرک‌های مصرف، درمان مشکلات روان‌پزشکی همراه، بازسازی خواب، حمایت خانواده و ادامه درمان رفتاری می‌توانند در بهبود طولانی‌مدت اهمیت زیادی داشته باشند.
علائم مصرف شیشه می‌توانند جسمی، روانی و رفتاری باشند و شدت آنها به مقدار ماده، روش مصرف، مدت استفاده، شرایط جسمی و روانی فرد و مصرف همزمان سایر مواد بستگی دارد.
افزایش انرژی، پرحرفی، کاهش اشتها و خواب، گشاد شدن مردمک‌ها، افزایش ضربان قلب و فشار خون از علائم احتمالی هستند.
در مصرف شدیدتر ممکن است تحریک‌پذیری، پارانویا، هذیان و توهم ایجاد شود.
اما هیچ‌یک از این علائم به تنهایی مصرف شیشه را ثابت نمی‌کنند و تمام مصرف‌کنندگان نیز رفتار خشن یا روان‌پریشی ندارند.
علائمی مانند درد قفسه سینه، تشنج، افزایش شدید دمای بدن، اختلال هوشیاری، علائم سکته، آشفتگی بسیار شدید یا خطر آسیب به خود و دیگران نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.
تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند از بسیاری از عوارض جدی جسمی، روانی و اجتماعی مصرف مت‌آمفتامین جلوگیری کند.
افزایش انرژی و فعالیت، کاهش خواب و اشتها، پرحرفی، بی‌قراری، افزایش ضربان قلب، گشاد شدن مردمک‌ها و تحریک‌پذیری از علائم احتمالی هستند.
بله، در برخی افراد به‌خصوص در مصرف سنگین یا طولانی‌مدت ممکن است توهم شنیداری، دیداری یا لمسی و همچنین پارانویا ایجاد شود.
در برخی افراد تحریک‌پذیری، پارانویا و پرخاشگری افزایش می‌یابد، اما خشونت نتیجه قطعی مصرف شیشه نیست و در همه افراد رخ نمی‌دهد.
ممکن است در برخی افراد مصرف‌کننده محرک‌ها نوعی توهم لمسی ایجاد شود که فرد احساس کند حشره‌ای روی یا زیر پوست او حرکت می‌کند.
درد قفسه سینه، تشنج، بیهوشی، مشکل تنفسی، افزایش شدید دمای بدن، ضربان قلب شدید یا نامنظم، علائم سکته و آشفتگی یا روان‌پریشی شدید نیازمند اقدام فوری پزشکی هستند.
بله. اختلال مصرف مت‌آمفتامین قابل درمان است و درمان‌های رفتاری، حمایت روان‌شناختی و رسیدگی به اختلالات همراه می‌توانند به بهبود کمک کنند.
